Արձակ Էսսե Հայ արդի արձակ Հայ արդի գրողներ

Հեղին Խաչատրյան․ «Տիեզերք մարդիկ»․ էսսե

 

Այսօր առավոտյան նայում էի մեր խաղողի վազին. փթթել է: Արևի ջերմ շողերը մանկան պես փաթաթվել էին ճյուղերին, իսկ ես նայում էի երկնքի աչքերին ու նախանձում: Դու երևի չես էլ նկատել, որ արդեն գարուն է, մարդիկ ինչ -որ բանի ծնունդը չեն նկատում, փոխարենը մահը աննկատ չի անցնում, այնքան շատ ուշադրություն ու հույզեր են նվիրում այդ երևույթին… Դե, այո՛, կորուստը միշտ էլ  դժվարությամբ է տրվում տանել, փոխարենը ձեռքբերումներին մենք միշտ սպասումով պատրաստ ենք: Ձմեռը գնաց, հիմա չգիտեմ՝ մրսելս ինչո՞վ հիմանվորեմ: Մտածում եմ գնալ ու Փարիզի երկինքը տեսնել, կարծում եմ այն պետք է որ անչափ գեղեցիկ լինի: Ինչու՞: Այն անհամար սիրո պատմությունների ականատեսն է եղել, Փարիզի երկնքի աչքերը պետք է որ ամենագեղեցիկը լինեն: Իսկ մեր երկի՞նքը, կարծում ես գեղեցի՞կ Է: Այդ սիրո դամբարանում երբևէ ծաղիկ կաճի՞: Իհարկե ո՛չ, ես դրանք պոկել և չորացրել եմ, որ իղձերս համեմեմ:

Բոլոր մայրամուտներս փռեցի ոտքերիդ տակ, բայց քո երկինքներում միայն խավարում էր, այդ ժամանակ արևածագերս նվիրեցի քեզ, բայց դու սիրում էիր արևածագին քնել: Սրտիս զարկերը լռեցրի, որ քո սրտի վարարին ականջ դնեմ: Դու իմ ջերմ օդին քամի դարձար, փոթորկեցիր ու անցար: Տիեզերքիս բոլոր աստղերը վառեցի, որ մոլորակդ գտնեմ, պարզվեց դրա տեղը նույնիսկ դու չգիտես: Հետո ասացիր, որ ես եմ քո մոլորակը ու ես այնտեղ երիցուկներ տնկեցի, ասացի, որ սիրով է բուրում… Առարկեցիր, ասացիր՝  երիցուկները լավ բույր չունեն: Ինձ դարձրիր քո մայրամուտը ու սրտիդ վարարը, ու մենք վերածնվեցինք արևածագին…

Քո հավերժությունը այնքան կարճ տևեց, որ ներսս շարունակ անձրևում էր դրանից: Ասում էիր՝ կան մարդիկ , որ լուսաբաց են, և կան մարդիկ, որ արևամուտ են, իսկ ես իմ ապրած տարիների գմբեթից կարող եմ աղաղակել, որ կա մարդկանց նաև այլ տեսակ՝ մարդիկ, որ երկիքն են՝ լի լուսաբացներով , մայրամուտներով, խավարումներով, մոլորակներով ու հազարավոր աստղերով: Մարդիկ, որ լուսին են ու արև, որ անձրև են ու կարկուտ, որ ամպրոպ են ու ամպեր, մարդիկ, որ առավոտվա եղյամ են, ու մարդիկ, որ սառույց են: Իսկ դու վերցրիր ու այս ողջ հարստությունը բաժանեցիր երկու մասի՝ արևածագի ու մայրամուտի այնպես, ինչպես մի օր քո մի անզգույշ խոսքով սպանեցիր ներսիս հրեշտակներին: Իմ հոգում միշտ աշուն էր, դու քո փոթորիկներով տերևազրկեցիր իմ ծառը ու ես հեռացա, որ այն ինչ-որ մի օր նորից ծաղկի: Ես  չգլորվեցի իմ երկնակամարից․ չվող թռչունների պես հավատում եմ իմ գարուններին:

Այն ժամանակ այնքան բան էիր ասում, որ դժվարանում էի պատասխանել․ սիրտս չէր խիզախում: Երբ սրտնեղում էի, ասում էիր՝ սերը կույր է, բայց ո՛չ, իսկական սերը կույր չէ, այն պայծառատես է: Մի օր էլ ասացիր, որ չափից դուրս իրատես եմ: Դե այո՛, բայց գիտե՞ս, իրատես լինելը վատ բան չէ, կարևորը այնքան չկպնես ոտքերով հողին, որ հետո չկարողանաս թռչել: Իսկ ես ճախրեցի, գիտե՞ս, իմ աշխարհում երկինքը երազանքներիս բույրն ունի և այն բուրում է արևածագերով, մայրամուտներով, խավարումներով, մոլորակներով ու հազարավոր աստղերով: Իմ աշխարհում մարդիկ ուրիշների երկնակամարում ամպ չեն դառնում և ուրիշների դրախտում իրենց ծառը չեն տնկում:

Ասացիր՝ չափազանց շատ եմ բարդացնում այս կյանքը, իսկ ես կասեմ, որ կյանքը խանութից գնված իր չէ, որ երբ չհավանես, դեն գցես կամ վերադաձնես: Այն ուռենու պես է՝ միշտ թախծոտ է թվում, բայց միշտ շատ սեր ունի ներսում: Այսօր թեյիս բաժակի մեջ տեսա արտացոլանքս ու հասկացա, թե որքան երկար կաթեց աչքերիցս կարոտ, մինչև ընտելացրի նրանց փայլելուն՝ անառիթ, ուղղակի, այլ ոչ գիշերվա լապտերներից, որոնց այդքան սիրում էինք երկար նայել:

Մի օր քեզ կթվա, թե փողոցի լապտերները քեզ համար են վառվում, այդ ժամանակ կնայես հոգուդ դատարկ փողոցներին ու կհասկանաս՝ ամենավառ լապտերը հենց քո ներսում է: Այդ լապտերից է, որ կուրացա այն ժամանակ…

 

 

Ընթերցել նաև