Արձակ Արտասահմանյան արձակ Արտասահմանյան գրողներ Թարգմանություն Հեքիաթ

Իտալո Կալվինո․ «Մի գիշեր դրախտում»․ հեքիաթ

 

Ժուկով-ժամանակով երկու ընկեր էին ապրում, որոնք  իրար այնքան էին սիրում, որ երդվել էին. ով  ամուսնանա առաջինը, պետք է կանչի ընկերոջը որպես ամուսնության վկա, նույնիսկ եթե նա գտնվի աշխարհի ծայրում:                                    

Որոշ ժամանակ անց ընկերներից մեկը մահանում է: Մյուսը, որ պետք է արդեն ամուսնանար, չգիտեր ինչ անել, և խորհուրդ է հարցնում  խոստովանահորը:           

— Բանը բուրդ է, — ասում է  քահանան, — դու քո խոսքը պետք է պահես: Հրավիրիր նրան, նույնիսկ եթե մեռած է: Գնա´ գերեզմանի մոտ և ասա´ այն, ինչ պետք է ասես: Հետո նրան է մնում` գա, թե ոչ:                                                                                                  

Երիտասարդը գնում է գերեզմանի մոտ  և ասում.

— Ընկե´րս, եկել է պահը, արի´ և եղի´ր իմ մատանու քավորը:                                                                                                   

Բացվում է գետինը և դուրս է ցատկում  ընկերը.

— Դե իհարկե գալիս եմ, խոստումս  պետք է պահեմ, այլապես ստիպված եմ, ով գիտի դեռ որքան ժամանակ,  մնալ Քավարանում: 

Գնում են տուն, ապա եկեղեցի` ամուսնանալու: Այնուհետև տեղի է ունենում հարսանեկան խնջույքը: Մահացած ընկերն սկսում է տարբեր պատմություններ պատմել, բայց հանդերձյալ  աշխարհից՝ ոչ մի խոսք: Փեսան չէր համբերում, թե երբ պիտի հարցեր տա այդ մասին, բայց քաջություն չուներ:      

Խնջույքի ավարտին, մեռած ընկերը ոտքի է կանգնում և ասում.

— Ընկե´րս, քանի որ այս հաճույքը  քեզ պատճառեցի, դու էլ պետք է գաս և ընկերակցես ինձ մի փոքր:                 — — Դե իհարկե, ինչու՞ ոչ: Բայց լսի´ր,  միայն մեկ րոպե, դե գիտես էլի՝ առաջին գիշերն է կնոջս հետ: 

— Այո, այո, ինչպես կուզես:

Փեսան մի համբույր է տալիս հարսին և ասում.

— Մի րոպեով դուրս գնամ ու իսկույն վերադառնամ, և ընկերոջ հետ դուրս է գալիս:                                                               

Դեսից-դենից զրուցելով հասնում են գերեզմանին: Գրկախառնվում են: Կենդանի ընկերը մտածում է՝ եթե հենց հիմա չհարցնեմ, այլևս երբեք չեմ կարող դա անել, հավաքում է քաջությունը և ասում նրան․

— Լսիր, քեզ մի բան կուզեմ հարցնել, քանի որ դու մեռած ես — այնտեղ ինչպե՞ս է:

Ես դա չեմ կարող ասել, եթե ուզում ես իմանալ, դու էլ արի Դրախտ,- պատասխանում է ընկերը:                                    

Գերեզմանը բացվում է, և կենդանի ընկերը հետևում է մահացածին: Նրանք հայտնվում են Դրախտում: Մահացածն ուղեկցում է ընկերոջը տեսնելու մի հրաշակերտ  բյուրեղապակյա  ամրոց՝ ոսկե դռներով, ներսում  հրեշտակներ, որոնք նվագում և պարեցնում էին երանելիներին, իսկ Սուրբ Պետրոսը  կոնտրաբաս էր նվագում: Կենդանի ընկերը մնացել էր բերանը բաց և հայտնի չէ, թե դեռ որքան կմնար այնտեղ, եթե չուզենար մնացածն էլ տեսնել:       

— Արի՛ հիմա մի ուրիշ տեղ գնանք, — ասում է մահացած ընկերը և նրան տանում պարտեզ, որտեղ ծառերը տերևների փոխարեն բազմագույն թռչուններ ունեին, որոնք երգում էին: Ապա կախարդված ընկերոջը տանում է մի մարգագետին, ուր պարում էին հրեշտակները՝ ուրախ և քաղցր, ինչպես սիրահարները:

— Այժմ քեզ կտանեմ տեսնելու աստղերը:  Աստղերին նայելուց հնարավոր չէր երբեք հոգնել, իսկ գետերն էլ ջրի փոխարեն գինուց էին, գետինն էլ՝ պանրից:                                                                                                     

Հանկարծ նորապսակ երիտասարդը ցնցվեց.

— Ասա´, քավոր, քանի՞ ժամ կլինի արդեն, որ այստեղ-վերևում եմ: Հարկավոր է, որ վերադառնամ կնոջս մոտ, մտահոգված կլինի:

— Ձանձրացե՞լ ես արդեն: 

— Ձանձրացա՞ծ: Այո´…: 

— Իսկ եթե դեռ տեսնելու շատ բան կա՞: 

— Հավատում եմ, սակայն ավելի լավ է  վերադառնամ:                

— Լավ, ինչպես կուզես, — և մահացածը նրան ուղեկցեց մինչև գերեզման, ապա անհետացավ: Երիտասարդը դուրս եկավ գերեզմանից և չճանաչեց այլևս գերեզմանոցը: Ամենուրեք հուշարձաններ էին, մահարձաններ, քանդակներ, բարձր ծառեր: Դուրս եկավ գերեզմանոցից և նախկին տնակների փոխարեն տեսավ մեծ պալատներ, տրամվայներ, ավտոմեքենաներ ու ինքնաթիռներ: 

— Գրո՛ղը տանի, այս որտե՞ղ եմ, ճանապա՞րհն եմ շփոթել: Բայց այս ինչպե՞ս են հագնված մարդիկ:                      Մի ծերուկի հարցնում  է.

— Բարի՛ մարդ, սա … քաղա՞քն է:

— Այո՛, այդպես է կոչվում քաղաքը: 

— Լավ, բայց չգիտեմ ինչու տեղս չեմ գտնում: Կարո՞ղ եք ինձ ասել, որտեղ է տունն այն մարդու, ով երեկ է ամուսնացել: 

— Երե՞կ: Դե ի՞նչ ասեմ, ես այստեղի ժամկոչն եմ, և կարող եմ ասել, որ երեկ ոչ-ոք չի ամուսնացել:

— Ինչպե՞ս, այդ ես եմ ամուսնացել, — և նրան պատմեց, թե ինչպես էր ուղեկցել Դրախտ իր մահացած քավորին:

— Դու երազում ես, — ասաց ծերուկը, — դա  հին պատմություն է մի փեսայի մասին, որը հետևել է քավորին գերեզմանոցում և այլևս չի վերադարձել, իսկ հարսը վշտից մահացել է: 

— Դե ո՛չ, այդ փեսան ե՛ս եմ: 

— Լսի՛ր, միակ բանը, որ կարող ես անել՝ գալ և խոսել այստեղի մեր Եպիսկոպոսի հետ:

— Եպիսկոպո՞ս, բայց այստեղ միայն քահանա կա:

— Ի՞նչ քահանա, այնքան են շատացել այս տարիներին, արդեն Եպիսկոպոս էլ կա: 

Եվ նրան տարավ վերջինիս մոտ:                                             

Երբ երիտասարդը  նրան պատմեց, թե ինչ էր իրեն պատահել, Եպիսկոպոսը հիշեց, որ այդ մասին լսել էր, երբ դեռ պատանի էր: Վերցրեց գրքերն ու սկսեց  թերթել. 30  տարի առաջ՝ ոչ, 50 տարի առաջ՝ ոչ, 100՝ ոչ, 200՝ ոչ: Եվ շարունակում է թերթել: Ի վերջո, լրիվ պատառոտված ու շատ կեղտոտ թղթի վրա գտնում է հենց այդ անունները.

— Դա պատահել է 300 տարի առաջ: Երիտասարդն անհետացել է գերեցմանոցում, իսկ կինը մահացել է վշտից: Կարդա ի՛նքդ, եթե մեզ չես հավատում:

— Բայց դա ե՛ս եմ: 

— Եվ եղել ես հանդերձյալ աշխարհու՞մ: Այդ դեպքում մի բան պատմիր, պատմի՛ր,  խնդրում եմ:                                                                       

Սակայն երիտասարդը դեղնեց, ինչպես մեռելը, և ընկավ գետնին: Այսպիսով մահացավ առանց պատմելու որևէ բան այն մասին, ինչ տեսել էր:                                                                                 

 

 

Թարգմանությունը՝  Անժելա Խաչատրյանի

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ընթերցել նաև