Արձակ Էսսե Հայ արդի արձակ Հայ արդի գրողներ

Դիանա Խաչատրյան․ «Կաթնագույն արյունը»․ էսսե

 

Վեր կենալ, արթնացում, մի քիչ ալարկոտ քայլվածք, տաք, կապտավուն եզրերով բաժակը զգալ ափի մեջ:
Շունչդ խառնի՛ր բաժակից հոսող կաթնագույն շնչի հետ, թո՛ղ ներսդ հոսի այն, հետո ներսդ կճանաչի հոտերը, կյանքի հոտերը, եթե իհարկե բացվի, եթե դու բացես: Ճիշտ նույն զգացողությունն է, ինչ ունենում է նորածինը, երբ իր մատղաշ թաթիկներով առաջին անգամ հպվում է արտաքին աշխարհի երևույթներին: Թո՛ղ որ հենց այդպես լինի, այդ ձևով ճանաչելն է ճշմարիտը, զգալով և ոչ մտածելով…
Իսկ քաղաքում դեռ լռություն է, քաղաքը դեռ թմբիրի մեջ է: Սովորի՛ր լսել լռության ձայնը, ամենախորը, ամենախոսուն ձայնը քո ընդունած իրականության մեջ: Փորձիր քաղաքը առնել կաթնագույն ու կաթնաբույր ափերիդ մեջ, գուցե այդ ժամանակը ածելին ինքն իրեն դուրս հոսի այնտեղից, էլ դրանով ներսդ չես մաքրի, հոգուդ պատերը կդադարեն արնահոսել ցավոտ թանձրուկով: Տաք ջուրը մաքրեց օրվա թողած կեղտը, հոգնությունը, երևի կարծում ես, որ տաք լոգանքը օրվա հոգնածության ու քրտինքի հետ միասին մարմնիցդ դուրս կքաշի նաև օտարոտի մտքերը, աններելի կասկածները, երկրի արգանդից եկող ցավերը: Բայց իզուր: Դրանք ներծծվել են ծակոտիներով ու հասել մսիդ, ջլերիդ, միախառնվել նյարդափնջերիդ, ու ոչ մի տաք ջուր, որ թափվում է մարմնիդ վրա, հետո պարգևում տաք թմբիր, պարուրում քեզ ամառային անձրևի բույրերով չի հանգստացնի, ավելի ճիշտ, ունակ կլինի հանգստացնել մարմինդ միայն, բայց ոչ երբեք մտքերդ, ոչ հոգիդ: Չկա աշխարհում մի այնպիսի ջուր, որը ի զորու կլինի մաքրել մարդկային հոգին ու միտքը, չկա՜:
Բոբիկ ոտքերով կանգնեց տաք գոլորշուց մշուշված հայելու առաջ, կարմրած ափով մաքրեց այն, ուզում էր դեմքը տեսնել, աչքերը, խո՜րքը, հայացքը: Դարչնագույն մազերից կախված ջրի կաթիլները հոսեցին ծոծրակով դեպի վար: Դեմքը մոտեցրեց հայելուն, տրորեց աչքերը, հետո ավելի մոտեցրեց, այնպես, որ խոնավ հայելին զգաց տաք մաշկը: Ինքն իրեն չէր ճանաչում, ո՞ւմ էր փնտրում հայելու մեջ, կամ գուցե սեփական աչքերի խորքում…
Հայելու մեջ միայն տաք գոլորշին էր, կապտականաչավուն պատերի վրա նստած ջրի կաթիլներ, հետո թվաց՝ երեկոյան մշուշի մեջ սուզված անտառ է, մարմնի վրա ոչ թե լոգանքից մնացած հետքեր, այլ մաքուր ցող, որ իջել է անտառի վրա, որ սրբագործի, մաքրի: Անտառի խորքում ինչ որ մեկն է, որ կանգնած է հայելու ստվերում: Այնպես կտրուկ շրջվեց, որ սեփական մարմինը չենթարկվեց, ըմբոստացավ, բայց անտառ չկա, ցող չկա, ստվեր չկա:
Գլխում կապույտ մշուշ էր իջել: Մշուշի մեջ հայելին ջարդ ու փշուր եղավ և թիթեռնիկի մեծության այդ պսպսղուն կտորներից յուրաքանչյուրի մեջ բաժան-բաժան եղավ  իմ հոգին՝ որբը, Տիեզերքի կաթնաջրում լողացող լքված միայնակը… ցավը կտորնեի մեջ բազմապատկվեց: Հոգին ցավ էր ու լույս էր ճառագում,  լույս, որը պիտի գար, խառնվեր մաշկիդ հետ, լցվեր հյուսվածքներիդ մեջ, երևի այդ ժամանակ քո ամեն բջիջով կզգայիր  զգացածս: Ժխոր, իրարանցում, անվերջանալի հերթեր, որը չես էլ հասկանում՝ ինչի համար է պետք, անհայտության մեջ լողացող հայելային հայացքները անորոշության անդրադարձն էին  դարձել: Ցավը… էլի ցավը՝ կրծողը, պատառ-պատառ անողը, ապրեցնողը համբուրվեց ևս մի անգամ չասված, ջրահեղձ եղած բառերիդ հետ ու բառերի շղթան ձգվեց, հասավ մինչև բարակ, երկար մատները: Մտքերը հեռացան, հասան վառվող օղակին ու օղակը սեղմեց մտքերը, հետո սիրտը ու մի պայթյուն եղավ չասված բառերից շնչահեղձ կրծքումդ: Այս համազգեստների աշխարհից մեկի կծքավանդակից հոսեց կաթնագույն արյունը, իսկ ես այդպես էլ ման եկա ու չգտա  քո չասված բառերը, որովհետև փոքր ժամանակ երբեք ոչ մի հեքիաթ  քնից  առաջ չկարողացա լսել մինչև վերջ, ես եղա մեկը այս մոլորակի այն զավակներից, որոնք վերջից մեկ պակաս պարտավոր են քնել: Նրանք պարտավոր են չիմանալ վերջը, որոշ մարդիկ դատապարտաված են չտեսնել այն խնձորները, որոնք երկնքից են ընկնում, որովհետև հողից ծնվածի համն է իրենցը, այն կապում և քաշում ներքև՝ կյանքի ընդերքը, որտեղ վառվում են բոլոր չապրված սերերը:

 

 

 

Ընթերցել նաև