Արձակ Հայ արդի արձակ Հայ արդի գրողներ Պատմվածք

Գայանե Պողոսյան․ «Սերենադ՝ քեզ համար»․ պատմվածք

 

Գոռը միշտ նույն երազն էր տեսնում: Արդեն երեք տարի: Քայլում էր: Ուղղակի քայլում էր երազում: Քայլում էր աշնանը, ձմռանը, քայլում էր անձրևին, արևի տակ․․․ Քայլում էր ասֆալտին, խոտերի մեջ, ծովափի փափուկ ավազին: Ոտքը շարժում էր առաջ՝ առանց ճիգի, թեթև: Հետո՝ մյուսը․․․ Քայլում էր առավոտյան, գիշերը, կեսօրին: Ինչ-որ տենչ, ինչ-որ անբացատրելի ներշնչանք, ինչ-որ ներքին ցնծություն շարժում էին ոտքերը: Գոռը երանելի վայելքով զգում էր, թե ինչպես է ոտնաթաթը հպվում ասֆալտին, թաց խոտերին, փափուկ ավազին, ծանրանում ժայռի խորդուբորդ լանջի վրա: Ոտքերը զգում էին հպումը, ու մարմինը սահում էր առաջ: Երազում մի կյանքի չափ աշխարհ կար ոտքերի տակ: Մի կյանքի չափ քայլելու ժամանակ: Ամենադժվարը արթնանալու առաջին պահն էր, երբ վերմակը նետում էր վրայից և ուզում էր ոտքի կանգնել: Իսկ ոտքերը իրենը չէին: Կպած էին իր մարմնին, բայց իրենը չէին: Որովհետև ոտքերը պիտի զգան տիրոջ հոգու թրթիռը ու պիտի կենդանանան:

— Պիտի դուրս գաս տնից, չես կարող ամբողջ կյանքում մնալ չորս պատերի մեջ փակված: Հրաշալի եղանակ է, արի, գնանք զբոսնելու:

Երեք տարվա մեջ միայն մեկ անգամ սխալվեց ու անսաց եղբոր խնդրանքը: Եղբայրը հրում էր սայլակը, ու իրենք շարժվում էին ծառուղով: Շուրջբոլորը մարդիկ էին, երեխաներ, կանայք, պապիկներ: Բոլորը քայլում էին: Ոտքերը հպում էին գետնին ու շարժվում էին՝ հետ, առաջ, ձախ, աջ, դանդաղ, արագ․․․ Իսկ ինքը նման էր քամու բերանն ընկած տերևի, որին իրենից դուրս մի ուժ տարուբերում էր մայթին: Դրանից հետո օրն սկսվում ու ավարտվում էր պատշգամբի լուսամուտի մոտ: Գավառական այդ փոքրիկ քաղաքում ժամանակը ոչինչ չէր փոխում, ուր մնաց ափաչափ բակում նորություն լիներ: Ու Գոռը նորության չէր էլ սպասում: Նա պարզապես նայում էր, թե ինչպես են մարդիկ քայլում: Հետաքրքիր էր նայել մարդկանց, որոնք քայլում են ու չգիտեն, որ երջանիկ են: Ու չեն իմանա, քանի դեռ կարողանում են քայլել:

— Մի բան նվագիր,- ասաց մայրը, — վաղուց չես նվագել:

— Ո՞նց նվագեմ:

— Նվագելու համար հաստատ ոտքեր պետք չեն:

— Ոտքեր պետք են դաշնամուրին մոտենալու համար:

Մայրը վեր թռավ տեղից ու հրեց սայլակը: Գոռը բացեց դաշնամուրը:

— Ո՞րն ես ուզում:

— Շուբերտի «Սերենադը»…

Տասնհինգ տարեկան էր այդ ժամանակ: Իր փոխարեն ուսուցչուհին նստեց դաշնամուրի մոտ:

— Ես կնվագեմ: Եթե հավանես, կպատրաստենք հաշվետու համերգի համար: Փորձիր զգալ: Պատմելու ես, թե ինչ պատկերներ արթնացան: Առաջին մի քանի նոտաներից հետո հայտնվեց ծովը, հետո կարմիր մայրամուտը՝ մթնող ծովի ալքիներին: Հետո ավազների վրա մի աղջիկ էր վազում հերարձակ, փեշերը քամուն տված: Իսկ ծովը երգում էր սիրո մասին:

Մայրը վերացած լսում էր:

— Այնուամենայնիվ, նվագելու համար ոտքեր պետք են, մամ:

— Կարծո՞ւմ ես․․․

— Դու պիտի տեսնես երաժշտությունը:

— Ոտքերո՞վ․․․

— Դու պիտի զգաս տաք ավազի հպումը ծովի մոտ․․․ այլապես դաշնամուրը չի հնչի:

— Դու շատ լավ ես նվագում:

— Չէ:

— Ես մասնագետ եմ:

— Բայց դու խաբում ես: Այս մեղեդին սիրո մասին է:

— Դու հենց սիրո մասին էլ նվագեցիր:

— Ես ցավի մասին նվագեցի:

․․․Կինը եկավ երեք օր անց: Դուռը թակեցին: Դավիթը բացեց ու մի ձայն ասաց շեմքից.

— Ես ձեր պատկից հարևանն եմ, մի քան ամիս է, ինչ տեղափոխվել ենք, ուզում եմ տեսնել նրան, ով դաշնամուր է նվագում:

Դավիթը մի պահ լռեց ու ասաց.

— Ի՞նչ հարցով.

— Դաշնամուրի, — ասաց կինը:

— Մի րոպե:

Դավիթը կնոջը թողեց հարթակի աստիճանների մոտ, իսկ ինքը ներս մտավ:

— Քեզ են ուզում տեսնել:

— Ո՞վ է:

— Անծանոթ կին:

Կնոջ ձայնի մեջ տխրություն կար: Գոռը պարզ լսեց լացակումած հնչյունը:

— Ասեմ՝ չես ուզո՞ւմ:

— Թող գա:

Կինը կլիներ քառասունից-քառասունհինգ տարեկան: Դեմքը նուրբ էր ու անժպիտ: Հագուստը պարզ էր: Մազերը անփույթ հավաքել էր ծոծրակին:

— Ես ուզում եմ խնդրել․․․, — նույն լացակումած հնչյունը,-իմ աղջիկը խնդրում է, որ Դուք ամեն օր նվագեք, գոնե մեկ մեղեդի: Նա կարող է լսել ամենահեղինակավոր երաժիշտների կենդանի կատարումները՝ աշխարհի որ ծայրում էլ լինի, մենք նրա համար գնել ենք բազմաթիվ սկավառակներ․․․ Բայց նա ուզում է, որ Դուք նվագեք իր համար: Նա ասում է, որ Ձեր նվագի ժամանակ լույս ու գույներ է տեսնում: Միայն Ձեր նվագի ժամանակ․․․

— Ես վատ եմ նվագում:

— Իմ աղջիկը միայն Ձեր նվագի ժամանակ է լույս ու գույներ տեսել: Նա ընդամենը տասնվեց տարեկան է:

Կինը մի պահ լռեց: Ասես՝ վերջապես գլխի ընկավ․․․

— Ես չասացի՞․․․

— Ի՞նչ․․․

-Ես չասացի, որ Գաբրիելլան չի տեսնում:

— Գաբրիելլան ո՞վ է:

— Աղջիկս․․․

Կինը գնաց: Գոռը մոտեցավ լուսամուտին: Դրսում գարուն էր: Ծառերը ծաղկել էին: Գլուխը դուրս հանեց լուամուտից ու սկսեց ուշադիր զննել շուրջը: «Չի տեսնո՞ւմ»․․․ Ասես հենց նոր իմացավ, որ աշխարհում կան չտեսնող մարդիկ: Դեղձենու ծաղիկները փոքր էին ու ամբողջովին վարդագույն: Բալենին սպիտակ էր ծաղկել: Ծիրանենու ծաղիկները ավելի մեծ էին ու փնջերով: Դրսում կանաչի տասնյակ երանգներ կային: Աշխարհը գունավոր էր: «Ոչինչ չի՞ տեսնում»: Ծառերը, շենքերը, զարդանախշերը՝ցայտաղբյուրի վրա: «Ոչի՞նչ»: Գոռը նայեց վերև: Արևը ծակեց աչքերը: Լույսը շատ էր, աչքերը չդիմացան լույսին:

․․․Գաբրիելլան ամեն օր անցել է իր պատշգամբի տակով, ու ինքը չի նկատել նրան: Ամեն օր, նույն ժամին: Ինքն այդ ժամանակ նայում էր, թե ինչպես են մարդիկ քայլում:

․․․Իսկ դեռատի մի աղջիկ, քայլել է մոր ուղեկցությամբ: Նա գնում էր շնչելու ծաղիկների բուրմունքը, լսելու ճնճղուկների ծլծվլոցը, տերևների սոսափյունը: Նա գիտեր, որ աշնանը բույրերը կփոխվեն: Տերևները կդառնան դեղին, կարմիր, շիկավուն, ու ոտքերի հպումից գետինը կխշշա: Աշնանը ուրիշ ձայներ կլինեն այգում․․․

Հետո կգա ձմեռը: Աստղանման փաթիլներ կթափվեն կոպերին, ձյունը կծածկի ամեն ինչ ու կբուրի սառը թարմությամբ: Ոտքերի տակ ձյունը կերգի: Ու երբ ամառը գա, պտուղներ կկախվեն ծառերից: Թութ, դեղձ, ծիրան, բալ․․․ կարմիր, վարդագույն, դեղին: Ինքը կանցնի պատշգամբի տակով ու կգնա զգալու աշխարհը:

․․․Ու ամեն օր արևը կծագի պատշգամբում, հետո մի պտույտ կանի շենքի շուրջ ու մայր կմտնի՝ ննջարանի պատուհանին դեղնակարմիր պատկերներ գծելով: Որ հետո լուսինը կախվի մահճակալի վրա ու․․․

Մայրը մտավ ներս. սուրճ էր բերել: Գոռը նայեց ուշադիր՝ ասես մտապահելու համար: Մոր աչքերի մեղրագույնը: Մոր ժպիտը:

․․․Եթե աշխարհում ոչինչ չլինի տեսնելու, մի կյանքի չափ լույս կլինի ամեն օր: Ու մի կյանքի չափ ժամանակ՝ տեսնելու լույսը: Ու կլինեն մարդիկ: Մարդիկ միշտ կլինեն: Եվ ինչ-որ մեկը կսպասի, որ խլես իրեն ցավից՝ ասելով ամենապարզ բառերը․․․ 

Մայրը քարացել էր միջանցքում: Թվում էր՝ դաշնամուրը չի դիմանա հույզերին ու կայրվի․․․

 

 

Ընթերցել նաև