Արձակ Արտասահմանյան արձակ Արտասահմանյան գրողներ Թարգմանություն Պատմվածք

Ալբերտո Մորավիա․ «Չինական շունը»․ պատմվածք

 

 

 

 

 

 

 

 

Այդ ձմռանը, չիմանալով էլ  որ պատին տամ գլուխս, մտածեցի շուն որսալ և վերահանձնել: Բայց դա ոչ թե կոմունայի պահանջով, որն ի վերջո շներին ուղարկում էր մահվան, այլ հենց ինձ համար, որպեսզի վերցնեի թեյափող յուրաքանչյուր գողացած շան համար:  Այդ գործի համար գնում էի էլիտար թաղամասերն այն ժամին, երբ աղախինները զբոսանքի էին  տանում շներին: Գրպանումս ունենում  էի փոքրիկ թոկ օղակով, հենց որ այդ աղախիններից մեկը դուրս էր գալիս, ես հեռվից հետևում էի: Աղախինները, հայտնի բան է, շատ զվարճանքներ չեն ունենում  և  օգտվում են ամեն զբոսանքից, որպեսզի հանդիպեն որևէ ընկերուհու կամ նշանածի հետ: Աղախինն էլ, ուրեմն, ազատ էր թողնում շանը, որն էլ իսկույն վազում էր առաջ՝ հոտոտելով ու յուրաքանչյուր անկյունում թաթը բարձրացնելով:  Երբ տեսնում էի, որ աղախինը ցրված էր, մոտենում էի շանը, ճարպկորեն նետում  թոկը վզին ու փախչում: Բայց դժվարը  Տորմարանչո հասնելն էր, ուր ապրում էի: Մի փոքր՝ ոտքով, մի փոքր՝ վստահելի տաքսիստների հետ, որոնք կանգնում էին այդ կողմերում, հասնում էի Գարբատելլա: Այնտեղից պիկապով (թեթև բեռնատար, կամ մարդատար ավտոմեքենա) հասնում էի տուն:        

Ծիծաղեցե՛ք ինձ վրա, բայց տան վրա: Ավելի լավ է ասեմ, որ հասնում էի մի խղճուկ տնակի սենյակի մի անկյուն, որը ծալովի մահճակալի հետ վարձով էր տալիս ինձ Բոնիֆացին՝  մի բանվոր ընկեր: Միևնույն սենյակում քնում էին կինը, երեք զավակներն ու ինքը: Այսպիսով, գիշերը, մի անծայր շարք էր ներքնակների, և դուրս գալու համար հարկավոր էր, որ որևէ մեկը վեր կենար և ոլորեր իր ներքնակը: Ես շանը թողնում էի Բոնիֆացիի պահեստում: Վերջինս տեղյակ էր իմ ապօրինի առևտրից: Հաջորդ օրն ուղևորվում էի դեպի այն շենքը, որտեղից դուրս էր եկել աղախինը: Դռնապանին  ասում էի, որ շուն եմ գտել՝ այսպես ու այսպես: Ինձ իսկույն կանչում էին, ներս տանում մուտքից. ամբողջը մարմար ու հայելիներ, և քիչ էր  մնում գրկեին երախտագիտությունից: Մյուս  առավոտյան վերադարձնում էի շանը, վերցնում թեյափողը և անցնում հաջորդին: Մի օր, հերթական որսի ժամանակ բռնեցի մի տարօրինակ շուն, նախկինում երբևէ չտեսած, ասես առյուծ լիներ, խոշոր ու բրդոտ գլխով, գնդաձև, մարմինը՝ ողորկ, դունչը կարճ, իսկ լեզուն՝ մուգ մանուշակագույն: Բարի կենդանի էր, բայց քիչ աշխույժ, ավելին՝ տխուր, ասես մտահոգ: Ինձ հետևեց գլուխը կախ, կարծես թե գիտեր գլխի գալիքը: Այդ օրն անձրևում էր, իմ հագին պատռված ժակետ էր, տակից մայկա, իսկ կոշիկներս՝ մաշված ու ծակված: Կարճ ասած թրջվեցի այնքան, որ պիկապի մեջ ատամներս կափկափում էին, իսկ ոտքերիս մատները շարժելիս, զգում էի, որ ջուր էր թափվում կիսագուլպաներիցս և կոշիկի կաշվից:      Տորմարանչոյում, բացի այն, որ անձրևը սովորականի նման հեղեղում էր ձորակը, լցվել էր նաև տները և, այսպիսով փոխանակ տաքանալու Բոնիֆացիի սենյակում, այնտեղ գտա ջուր, հուսահատությունից ճչացող կնոջը և լացող երեխաներին: Բոնիֆացին էլ աշխատում էր կամրջակ – տախտակներ նետել ջրածածկ հատակին:          

Պառկեցի առանց ընթրիքի  և նույն գիշեր սկսեցի ջերմել, իսկ հաջորդ օրը մնացի անկողնում: Այդ ջերմությունն ինձ  չթողեց մի ամբողջ շաբաթ: Կուչ էի եկել մահճակալի մի անկյունում, մի պատից մյուսը կապած երկու պարանի տակ, որոնցից կախված  ճոճվում էին իմ լաթերը: Ջերմող հայացքով նայում էի սենյակին, անկյուններում  ոլորած ներքնակներին, այլ պարաններից կախված ուրիշ լաթերին, որոնք խաչաձևվում էին բոլոր ուղղություններով, իսկ հատակին, չգիտեմ թե ինչ, սև, լպրծուն հետքեր էին սփռված. դրանք  ուտիճներ էին, որոնք ամեն անձրևի ժամանակ դուրս էին գալիս այդ փտած պատերի աղյուսների արանքից:                     

Գրեթե մութ էր, քանի որ անվերջ անձրևում էր, և երեք պատուհանից երկուսն ունեին ստվարաթուղթ՝ ապակու փոխարեն: Բոնիֆացիի կինը կերակուր էր պատրաստում կողքի սենյակում. ես մենակ էի և չէի էլ ափսոսում.  երբ վատ եմ զգում, ցանկություն չեմ ունենում խոսելու, մտածում եմ հազար ու մի բանի մասին և լռում: Իսկ շունն իսկապես լավն էր. որպեսզի խոնավությունից  չհիվանդանար, նրա համար սարքել էի տաշեղներով ու լաթի կտորներով  փոքրիկ բույն, ուղիղ մահճակալի տակ և երբեմն-երբեմն մեկնում էի ձեռքս  ու շոյում գլուխը:  Այնքան բարձր էր ջերմությունս, որ վառվում էի, այդուհանդերձ մտածում էի միայն շան մասին և ամեն անգամ դրամ էի տալիս Բոնիֆացիի կնոջը, որպեսզի նրա համար ուտելիք գներ, ոչ այնքան թեյափողի համար, որքան որ սիրում եմ կենդանիներին, և ինձ  դուր չի գալիս նրանց տանջել: Յոթերորդ օրը սկսեցի զառանցել ու մտասևեռում ունեցա, իբր ուզում էին ինձնից տանել շանը, և ես խնդրեցի Բոնիֆացիին նրան դնել մահճակալիս վրա: Նա խնդրանքս կատարեց: Ես ամուր գրկեցի շանը՝ մխրճելով դեմքս նրա շատ տաք մորթու մեջ և այդպես գրկած քնեցի: Շունը չէր շարժվում: Գիշերվա ընթացքում, հավանաբար շան մորթու տաքության շնորհիվ,  քրտնեցի՝ քամելու  աստիճան, հետո զգացի, ինչպես էի թեթևանում, իսկ առավոտյան ջերմություն բոլորովին չունեի: Ողջ գիշեր շունը չէր շարժվել. երբ արթնանում էի, զգում էի նրա շունչը դեմքիս՝ մի փոքր հատու, երևի նրա համար, որ ուժգին  էի սեղմում:                                     

Մի քանի օր դեռ մնացի պառկած, մինչ այդ դուրս էր եկել արևը, և ես  գնացի զբոսնելու թաղամասի տների միջև, ետևիցս թոկով քաշելով շանը: Տորմարանչոյից դուրս կա մի քանի բարաք, ավելի վատը, քան մեր թաղամասինը:                

Պատկերացրեք, ինչ կարող է լինել. գերաններ, բենզինով թիթեղամաններ, ալիքաձև մետաղյա տանիքներ,  իսկ դռներն այնքան ցածր, որ ներս մտնելու  համար հարկավոր էր կռանալ: Թաղամասը  ցանկապատված էր  շուրջբոլորը  թանթրվենու ծառերով: 

Այդ բարաքներից մեկում ապրում էր մի չինացի, նրանցից,  որ փողկապ են վաճառում: Եկել էր մի քանի տարի առաջ ու մնացել. ապրում էր մի կնոջ հետ, անունը՝ Ֆեսսերիա: Վերջինս էլ էր զբաղվում նույն արհեստով: Նիհար էր, սպիտակ, հյուծված, երկար դեմքով, սև, խոշոր  աչքունքով: Խիտ ու սև մազեր ուներ, փափուկ, ինչպես մետաքսը, և երբ մի փոքր շրթներկ էր քսում, նույնիսկ գեղեցիկ էր թվում:      

Իսկ չինացին սովորական չինացի էր. մեջքից նայելիս ասես իտալացի լիներ՝ ցածրահասակ ու հաղթանդամ, սակայն երբ շրջվում էր, պարզ էր դառնում, որ չինացի է: Այսպիսով գնացի զբոսնելու շան հետ չինացիների հյուղակի առջև, և անմիջապես  երկուսն էլ դուրս եկան. կինը՝ մի լիքը դույլ ջրով, որը  համարյա ոտքերիս թափեց, իսկ տղամարդն էլ կաթսան ձեռքին. միշտ եփութափ էր անում: Չինացին մոտեցավ և մաքուր իտալերենով ասաց. «Սա իմ երկրի շներից է…չինական շուն է»: Եվ ինձ բացատրեց, որ այդ շներն այնտեղ՝ Չինաստանում  տարածված  են, ինչպես մեզ մոտ՝ գանգրամազները: Ասաց, եթե ցանկանամ, կվերցնի  շանը, որովհետև նա հիշեցնում է իր երկիրը, և կսիրի: Բայց ինձ վճարել չի կարող, թերևս՝ մի զույգ փողկապ,  բնական մետաքսից:                                                            

Դե ես մերժեցի՝ չէ՛ մի փողկապ. թեյափող էի ուզում: Ֆեսսերիան, դույլը ձեռքին, բարձր կանչեց. «Լուիջի՛, դե ի՞նչ, շանը մեզ կտա՞ս», — գայթակղիչ, զվարթ, իր երկար, վտիտ ու ճերմակ ոտքերով ցատկոտելով մի ջրափոսից մյուսը: Չնայած ինձ դեռ վատ էի զգում, բայց չկարողացա զսպել զգացած ցանկությունս նրա հանդեպ՝ այդքան նրբիկ ու ճերմակ, սև, հաստ հոնքերով: Սակայն ոչինչ չասացի ու վերադարձա Բոնիֆացիի մոտ:                                                                                            

Հաջորդ օրը գնացի Հռոմ, այն առանձնատունը, որտեղից դուրս գալիս տեսել էի սպասուհուն շան հետ: Երբ ասում են ձախորդություն, հենց այդպես էլ լինում է. «Ամերիկացիների ընտանիք էր, — ասաց դռնապանուհին, — մեկնել են հենց երեկ, այնքան պատմություններ եղան շան պատճառով, բայց հետո ստիպված եղան մեկնել»:   Այսպես, ուրեմն, մնացինք ես ու ազնվացեղ շունը և չգիտեի ինչ անել նրա հետ: Նախ մտածեցի վաճառել, բայց ոչ-ոք չէր ուզում. նայում էին մաշված շորերիս և հետո ասում, որ շունը գողացած էր, ինչն էլ ճշմարիտ էր: Իսկ տանել շանը կոմունա, ափսոսում էի, որովհետև կսատկացնեին խեղճ կենդանուն, վերջապես  չէի կարողանում  մոռանալ այն գիշերը, երբ ինձ բուժեց իր մորթով, ավելին՝ տեղից չէր էլ շարժվել: Մինչ այդ իհարկե ծախս էր ինձ համար, որովհետև շատ էր ուտում և փոքրիկ շուն չէր:

Օրերից մի օր, փոխանակ քաղաք գնալու, դուրս եկա Տորմարանչոյից, որը, արևի հետ, նախկին ճահճից հիմա էլ վեր էր ածվել փոշու խրամատի: Մագլցեցի շրջակա բլուրներից մեկի վրա: Այժմ արդեն գարուն էր՝ անամպ երկինք, արև ու հաճելի օդ, իսկ իմ թաղամասը, վերևից նայելիս, բոլոր այդ երկար ու ցածր տնակներով, կարմիր տանիքներով, սովորականից պակաս էր նմանվում բանտի: Բլրակը ծածկված էր դալար խոտով, թարմ ու կանաչ այնքան, որ պարզապես հաճույք էր դրան նայելը: Այստեղ-այնտեղ ասես ձյուն էր տեղացել մարգարտածաղիկների շնորհիվ, որոնք խիտ աճել էին ու թաքցրել խոտը: Սկսեցի շրջել մի բլրակից մյուսը, ձեռքերս գրպանում՝ սուլելով: Հիվանդությունն ինձ բարիացրել էր, և սրտումս ինչ-որ հույս էր արթնանում՝ նայելով արևավառ հորիզոնին, նրան ընդառաջ թռչող խոշոր, սպիտակ թիթեռներին: Շունը, տարօրինակ  բան, նույնիսկ աշխուժացել էր և սկսեց առջևիցս վազ տալ: Հետո ետ էր վերադառնում  ու հաչում, բայց դա անում էր այնքան անճոռնի ու ծանրամարմին, որ միայն տխրություն էր գալիս այդ կենդանուց: Մի պահ վայր իջա ձորակի խորքը և քայլեցի երկու բարձր բլրակների միջև հոսող առվակի ափով: Հանկարծ լսեցի շան հաչոցը, բարձրացրեցի աչքերս և տեսա Ֆեսսերիային, որը ևս զբոսնում էր մեն-մենակ՝ արձակ մազերն ուսերին, խոտի շյուղն ատամների արանքում, ձեռքերը՝ գծավոր, երկար գոգնոցի գրպաններում: Նա կանգ առավ, խոնարհվեց  շանը՝ ուրախ դիմավորելով, ապա ծիծաղելով ասաց. «Դե ի՞նչ, շանը մեզ կտա՞ս»: Ես, առաջին անգամ, առանց կանխավ մտածելու պատասխանեցի. «Քեզ այն կտամ, բայց մի պայմանով»: Մի խոսքով, հենց գետնին, առվակի կողքին, զբաղվեցինք սիրով: Շունն այդ ընթացքում առվակից ջուր էր լակում իր մանուշակագույն լեզվով, ապա նստեց խոտին, քիչ հեռու մեզանից ու մնաց այնտեղ՝ նայելով մեզ: Դա մինչև իսկ ամաչեցնում էր ինձ: Եվ ես արեցի այն, ինչ արեցի, ոչ միայն նրա համար, որ այդ կինն ինձ դուր էր գալիս, այլ որովհետև շանը ճանապարհ կդնեի մի փոքր սիրո գնով. քանի որ  կապվել էի նրան և, ինձ թվում էր, թե հենց այդքան էլ կլիներ նրա իրական արժեքը:  Ի վերջո վեր կացանք,  Ֆիսսերիան  վերցրեց շան թոկը, չինացու մասին ասելով. «Նա գոհ կմնա, որովհետև շունը հիշեցնում է իր երկիրը»: Ես մնացի տեղում, մինչ նա հեռանում էր շան հետ, և դեռ դուր էր գալիս: Ապա փռվեցի գետնին  ու մի երկու ժամ էլ քնեցի:                   

Հաջորդ առավոտյան գնացի քաղաք և այնտեղ մնացի նաև գիշերը՝ մի կարճասրունք  որսորդական շան հետ, որին վերցրել էի Սանտյագո դել Չիլե հրապարակի կողմերից: Քնեցի հանրային մի օթևանում, իսկ հաջորդ օրը վերադարձա Տորմարանչո: Ավելի ուշ, ցերեկը, որսորդական շան հետ գնացի զբոսնելու, և չգիտեմ ինչպես, հայտնվեցի չինացու բարաքի առջև:                             

Ֆեսսերիան չկար, հավանաբար գնացել էր Հռոմ: Բայց չինացին այնտեղ էր և դուրս եկավ աղբի դույլով, որն էլ դատարկեց բարաքի ետևում: Չգիտեմ ինչու կուզենայի, որ նա շնորհակալություն հայտներ շան համար, և հարցրեցի, թե որտեղ էր: Նա ժպտաց և ինչ-որ ժեստ արեց, որը չհասկացա, ապա ներս գնաց: Շունս փնտրտում էր թափված աղբի մեջ. ես մոտեցա, և այդ ժամանակ ստվարաթղթերի և կրծուկների միջից տեսա  շան թաթ՝ արյունոտ, բայց մորթը վրան: Այնուհետ ինձ փորձեց բացատրել, որ իրենց երկրում շներին ուտում են, բոլորն են դա անում, և դրա մեջ ոչ մի վատ բան չկա: Սակայն արյունն արդեն տվել էր գլխիս, մտա բարաք. Չինացին վառարանի մեջ ինչ-որ բան էր պրպտում: Ապա ժպտալով շուռ եկավ՝ ափսեն ձեռքին՝ մեջն ինչ-որ մուգ միս սոուսով. ես հասկացա, որ  շան միսն էր առաջարկում ուտել:  Բռունցքով ափսեն խփեցի  դեմքին գոռալով. «Մարդասպա՛ն, ի՞նչ ես արել շանը», և իսկույն ինձ հաշիվ տվեցի, որ նա չէր հասկանում, թե ինչու էի այդքան կատաղած: Խույս տվեց, դուրս թռավ բարաքից և վազքով հայդա՝ դեպի Տորմարանչո: Մի գլաքար վերցրեցի ու ետևից նետեցի, ի վերջո ետևից հասա ու բռնեցի օձիքից: Մարդիկ դուրս թափվեցին, իսկ չինացին` ապշահար դեմքով, ամբողջովին կեղտոտված մսախառն սոուսից, կրկնում էր: «Բռնե´ք դրան, խելագար է…»: Մինչդեռ  ես ցնցում էի նրան պարանոցից ու գոռում, չնայած  ձայնս արդեն կտրվել էր՝ «Ի՞նչ ես արել շանը, մարդասպա՛ն, ի՞նչ ես արել շանը»: Վերջապես մեզ բաժանեցին: Բոնիֆացին ու մյուսները ինձ բարձրացրեցին պիկապի վրա, որը Հռոմ էր գնում: Հենց նույն օրը վերադարձրեցի որսորդական շանն իր տերերին և ստացա թեյափողը:                                                 

Սակայն չվերադարձա Տորմարանչո: Այլևս ոչինչ չունեի և Բոնիֆացիի մոտ ևս ոչինչ չէի թողել, ավելին՝ պարտք էի մի ամսվա համար: Մտածեցի, որ ամեն չարիք չէ, որ վնասում է:  Մյուս տեսակետից չինական շան պատմությունն ինձ զզվեցրեց այդ արհեստից, և որոշեցի այն փոխել: Դարձա շրջիկ-առևտրական, շրջում էի ձեռնասայլակով, մեջը լցրած  ամեն ինչից  մի քիչ-մի քիչ՝  քաղցր ձիթապտուղ, սեխի սերմեր, չոր շագանակ, ամերիկյան կաղին, չոր թուզ ու ընկույզ: Ողջ օրը թղթե — ձագարաձև տոպրակներ էի պատրաստում, նոր կամրջի մոտ, Ջանիկոլո  թունելի սկզբում: Այդպես հաջողացնում էի գոյատևել: Այդ ժամանակ միշտ տխուր էի, իսկ կյանքն ինձ ոչինչ  չէր ասում, երևի թե շան պատճառով: Մի անգամ միայն տեսա Ֆեսսերիային, հեռվից, բայց չխոսեցի. եթե նա ինձ ասեր, որ ինքն էլ էր կերել շան միսը, կարծում եմ, որ նրան կսպանեի:

 

 

Թարգմանությունը՝  Անժելա Խաչատրյանի

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ընթերցել նաև