Արձակ Արտասահմանյան արձակ Արտասահմանյան գրողներ Թարգմանություն Նամակ

Վյաչեսլավ Պրախ․ «Գրառումներ առանց ձեռագրի»․ նամակներ

 

հատված

«Այրի՛ր ինձ, թող վառվեն տառերը, էջերը։ Եվ աչքերն արցունքոտվեն ծխից, որով կլցնեմ ես քո թոքերը։ Ներշնչիր վերջին անգամ, ինչպես առաջինը։ Ապա  այրիր և քեզ։
Քո Վ․ (94-ի նոյեմբեր)»։ 

Մեզ կկոչեին սիրեկաններ գուցե, թեև մենք ինքներս նախընտրում էինք մեզ անվանել կիսասերներ։ Մարդիկ՝ առանց անցյալի և ապագայի, ներկայի գերիներ։ Եթե ինչ-որ մեկն հարցներ՝ ճի՞շտ է արդյոք այս ամենը, ես անկասկած կպատասխանեի, որ այլ կերպ չէր էլ կարող լինել։
Ես միշտ զարմացել եմ՝ ինչու՞ են մարդիկ այդպես վախենում այն բանից, ինչ զգում են, ինչով ապրում են ու կիսաքուն մնում, ինչի մասին մտածում են ու հանուն ինչի պատրաստ են կործանել իրենց։
Նրանք այնպես են վախենում ոչ անհրաժեշտ լինել, որ ակամա այլոց դատապարտում են նույնին։ Բայց սա մեր մասին չէ։ Չէ՛։ Երբ երկու հոգի չունեն ոչինչ, նրանք անկասկած ունեն ամեն ինչ։
Ի՞նչ ընդհանուր բան կարող են ունենալ առանց վաղվա մարդիկ։
Այսօրը։
Չէ՞ որ այն կողմերում, ուր վերջանում է ժամանակը, հիանալի գիտեն՝ որքան կարևոր է ամեն վայրկյանը։ Րոպեներում քարանում է հավերժությունը, գրկախառնություններում անհետանում է իրականությունը, հպումից խենթանում են․․․
Մեր ապրած իրականությունը մի համապարփակ դավաճանություն էր իրար հանդեպ։ Մենք դավում էինք իրար այն գրառումներում, որ այսպես հավատարիմ պահում էինք տարիներ շարունակ։

 

*

«Բարև, հարազատս։ Ստացել եմ նամակդ ու վերընթերցել վեց երեկո շարունակ, վեց գիշեր քո բառերը հանգիստ չեն տվել ինձ։ Պատկերացնում էի՝ ինչպես ես գիշերով խոհանոցում նստած՝ ամուսնուցդ թաքուն գրում ինձ։ Գիտե՞ս, նամակիցդ այն օծանելիքն է բուրում, որ այնպես սիրում էի։ Գնալուցդ հետո էլ բույրը մնացել էր բարձիս և արբեցնում էր ինձ քնելիս։ Իհարկե, պատկերացնում ես․․․ Քեզ հասկանում եմ ես հիմա, ինչպես ուրիշ ոչ ոք։ Դու էլ ինձ հասկացիր, փախչելը ելք չէ։ Դա ավելի շուտ երազանք է անիրական, բայց այնպե՜ս փափագած։ Որքան էլ դառն է հնչում, մենք դարձել ենք մի ծանր բեռ, որ քարշ ենք տալիս մեր հետևից։ Սա գուցե մեր մեղքերի վճարն է, կամ գուցե բախտն այսպես կատակեց մեզ հետ։ Ո՞վ գիտի։ Ինչևէ, դու միշտ ինձ համար կմնաս որպես այն թռչունը, որ հազվադեպ իջնում էր իմ պատուհանին ու իր փխրուն թևերով բերում մի ողջ աշխարհ։ Թռչուն, որ եկել էր, որպեսզի չվի ու վերադառնա,չվի ու վերադառնա ամեն «երբեք»-ից հետո․․․
Քո Վ․(85-ի հորդ անձրևներ)»:

Այն աշունը միակն էր, երբ ես նրա կենդանի շունչն զգալու հնարավորությունն ունեցա։ Վերարկուի տակ մարդիկ թաքցնում էին ուրիշ մարդկանցից մրսած իրենց թոքերը․․․ հիվանդանում էին։ Ես էլ էի հիվանդ, բայց ոչ մարդկանցով։ Աշունով էի հիվանդ։ Եվ այն ավելի սաստիկ էր սրում անցած-գնացածի՝ առանց այն էլ սուր անկյունները․ հիշողությունների,ուրիշի գաղտնիքների, աղոթքների․․․
Նրա համար կարևոր չէր՝ ով ես դու, տասներեքամյա աշակերտուհի, թե քառասնամյա ընտանիքատեր։ Նա կոտրում է բոլորին, ում սրտում թաքնված ճաք կար․․․
Մենք ծանոթացանք հոկտեմբերին և շարունակ բուժում էինք միմյանց թեյով ու համբույրներով։ Եվ սա երևի ամենալավ դեղամիջոցն էր արար աշխարհում։Ես այն ժամանակ քսաներեք տարեկան էի, թեև ինձ նայողը հաստատ կտար երեսուն։ Նիհար էի, սև վերարկուով, ճմրթված տաբատով։ Մուգ մազեր, կարճ սանրվածք ու հայացք։ Հայացք մի մարդու, ով այդպես էլ չի գտել ինքն իրեն այս մեծ աշխարհում։ Իսկ նա այն ժամանակ ապրում էր իր երեսուներկուերորդ աշունը, թեև իմ աչքին նա քսանհինգ էլ չկար։ Օ՜, ինչ գեղեցիկ էր նա՝ սլացիկ, կապույտ աչքերով․ անհնար էր այդ աչքերը մոռանալ։ Օվկիանի խորությամբ աչքեր․․․ Հետաքրքիր է՝ արդյո՞ք շատ էին դրանցում խորտակվածները․․․
Բարձրակրունկով էր, ուղիղ ուսերով, վառ շրթունքներով։ Այն իդեալն էր, որ շատ արծիվներ սովոր են կոչել «կռունկը երկնքում», և այդ ընթացքում  նրանց հնազանդ  «երաշտահավերը» ջղային լռում են թիկունքում։ Եվ կարևոր չէր անգամ ազա՞տ է նա, թե ոչ, դժվար թե որևէ մեկը համարձակվեր նրան մոտենալ։ Եվ շատերը կնախընտրեին լինել գոնե նրա ոտքերի մոտ, ուր մնաց՝ շուրթերի․․․բայց ոչ ես։
Ինձ համար նա սովորական, թույլ կին էր, որ պարզապես շատ էր հոգնել տղամարդ լինելուց։
Իր նմանները հիմնականում շփվում են նրանց հետ,որոնք փողից զատ ոչինչ չունեն, կամ էլ ընտրում են չափից դուրս գեղեցիկ տղամարդկանց։ Ես այս երկու խմբերից ոչ մեկին չէի համապատասխանում․ ի՞նչ էր գտել նա իմ մեջ։
Մեր հանդիպման առաջին օրից թաքցնում էինք իրարից․ ես իմ քսանչորս տարիները, ինքը՝ մի ամբողջ ամուսին։Եթե այն ժամանակ մի փոքր ավելի ուշադիր լինեի՝ գլուխս չկորցնելով, հաստատ կնկատեի․․․

«Բարև Վ․։ Այնքան շատ բան կուզեի քեզ ասել, որ երբեք էլ չես լսի ինձանից։ Բա՞ց թողնել․․․ չէ՛, ես երբեք չեմ պահել քեզ ուժով, իրավունք էլ չունեի։
Հասկանալ․․․ այնպե՜ս կուզեի քեզ հասկանալ։ Մի՞թե շատ բան է ուզածն իմ։
Դու ընկնում ես։ Եվ ավելի ու ավելի ցած սահելով՝ հուսահատ կառչում ես օդից։
Դու նետվում ես հենց անդունդը՝ հույսով, որ ես էլ կնետվեմ քո հետևից։ Եթե գոնե մի փոքր վախենայիր ջարդուփշուր լինելուց․․․
Գիտեմ, կսոսնձես ինքդ քեզ, կհավաքես մաս-մաս ու աչքերիդ վառ թարթչաներկով կթաքցնես այն, ինչ թույլ էիր տալիս, որ տեսնեն իմ աչքերը։ Քո անձրևը․․․
Եթե միայն իմանայի, որ մարմինդ ուրիշին է պատկանում, երբեք, երբեք ինձ  թույլ չէի տա դիպչել դրան։ Թե իմանայի, որ շուրթերդ ուրիշին են շշնջում, հավերժորեն համր կմնայի։ Եվ ձեռքերը․․․ դավելու աստիճան այրող ձեռքերը․․․ Նրանց տեղն այնտեղ է, ուր թողնում են սեփական սիրտը։ Իսկ դու մոռացել ես դրանք ինձ վրա․․․
Քո Վ․(83-ի փետրվար)»։

 

 

Թարգմանությունը՝  Մարինա Գևորգյանի

 

 

 

 

 

 

 

 

Ընթերցել նաև