Արձակ Էսսե Հայ արդի արձակ Հայ արդի գրողներ

Աշոտ Ստեփանյան․ «Սպիտակ մահ»․ էսսե

 

Ես աստվածավախ չեմ ու չեմ էլ եղել, բայց այս պատմությունը գրում եմ այն պատճառով, որ կատուներին տեսնում եմ սատկած մատուռների կողքին։ Շներին տեսնում եմ մորթվելուց՝ աղիք, ուղեղ շաղ տված ձյան վրա։ Տեսնում եմ կապուտակ ամպերը, որ իջնում են կենդանիների մարմիններին ու ձնեկենդանի նմանվում։ Ձյունը մաքրում է, կեղտը հավաքում ու դառնում ինչ-որ գազան՝ աղիքներից ու ամպիկներից ստեղծված։ Ձյունը դանդաղ նստում է Երևանի մահացած փողոցներին, եկեղեցիներին փակ, կատուների ու շների վրա, գազանանոցի, որտեղ սառում են գազանները և սպիտակ մահ շնչում։

Ես աստվածավախ չեմ, բայց ամեն օր ես վախենում եմ ինչ-որ տարօրինակ բանից, որ ներթափանցում է իմ մեջ՝ կարկուտի տեսքով։ Հագնվում եմ, նայում եմ հայելու մեջ, մի աչքս փակ է. ձյան փաթիլներ են ընկել մեջը, կամ շան աղիքներ եմ տեսել ճանապարհին, կամ կատուն է ճանկռել… Նայում եմ հայելու մեջ՝ գազանանոցն է, պահակը նստած ծխում է, ես չորեքթաթ անցնում եմ նրա կողքով, որ չնկատի։ Տեսավ. վազում եմ՝ լեզուս դուրս հանած, կրակում է, վիրավորվում եմ, հետևիցս աչքիս է կպնում։ Ճանապարհին օձն է միանում, կարիճը, վազում ենք․ կյանքը վազք է, պահակը՝ մեր պրոբլեմները, որտեղից փախնում եմ, ենք, ես…

Ես աստվածավախ չեմ, բայց տեսնում եմ, որ ինձ ամեն օր արթնացնում են քնից, որ սպանեն։ Կատվի մլավոցը եղունգների հետ մտնում է կոկորդս, որդի նման անցնում է մաշկիս տակ ու կորում, սկսում է ճանկռել լյարդս, «մի՛ արա», գոռում եմ, «մի ա-ր-ա, արա, արաարարարարա», ցավը, երկար ժամանակ հպվելով մարմնիդ, փոխում է անունը՝ հաճույք է դառնում, ես լավ եմ, ես միշտ լավ եմ։

Կենտրոնական նյարդային համակարգս անջատվել է, պառկած եմ սեղանին, բժիշկը ձեռքը դրել է ուսիս, նայում է դեմքիս, ես անզգայացած եմ, դարձել եմ հարցական նշան, մլավում եմ, կատվի մագիլները խորը ներթափանցել են, փորձում եմ շարժվել, չի ստացվում, ներարկել են չշարժվելու հրամանը։ Հաղթեցին ինձ, ես չհասցրի փախչել։

Ես աստվածավախ չեմ, բայց ամեն օր արթնանում եմ Հիսուսի կողքին, ու մենք նայում ենք իրար, ես թեքվում եմ, նա լույսը գցում է դեմքիս և ողջունում։ Նա ներխուժում է իմ գլխի մեջ ու բարևում ներսիս բոլոր դևերին։ Նա էլ է դև, որ խոսում է մեր անունից։

Մենք վազում ենք, ցատկոտում, ես հանում եմ հեռախոսս և զանգում շուն ընկերներիս, որ օգնեն, իսկ նրանք հեռախոսը չեն վերցնում։ Ասում եմ՝ Հիսուսը լարել է մեզ, չեն հավատում, նրանք երբեք էլ չեն հավատացել։ Բժիշկը նայում է դեմքիս և ներարկում արյուն, կատվից է քաշել, նրա սփրթնած մարմինը աչքերիս դիմաց է, ես խմում եմ մարմնով նրա ներարկած արյունը ու բառաչում։ Օձը ինձ բռնել է տվել, վազելուց փաթաթվեց կոկորդիս ու սկսեց խեղդել, պահակը կրակեց՝ կարիճը մեռավ, օձը շարունակ խեղդում էր։ Ես կատվի մագիլները դուրս հանեցի մաշկիս միջից և կտրեցի նրա գլուխը, բերանը բացեցի ու թույնը ծծեցի, թեքվեցի, պահակը կրակեց, կողքովս ֆիլմի նման անցան փամփուշտները, օձի թույնը բերանումս հավաքած թքեցի պահակի դեմքին ու փախա։ Բժիշկը նորից ներարկում է, կատվից վերցնում է արյունը ու նետում աղբարկղը, ես շան տարի եմ, շան աչքեր ունեմ։ Ես հավատում էի մարդկանց, կենդանիներին, Հիսուսին, որ ամեն օր արթնանում է իմ կողքին, աղոթում, նա էլ է «Հայր մեր»-ը  արտասանում: Ես թեքվում եմ, նա էլ է թեքվում, խոսում եմ, նա էլ է խոսում, նայում եմ հայելու մեջ՝ ֆիլմ է ցույց տալիս։ Ես, դու և Հիսուսը, երեքով դուրս ենք գալիս որսի ու սպանում Երևանում գտնվող բոլոր կենդանիներին, մարդկանց, այլմոլորակայիններին, որ ձյան հետ իջնում են ցած։ Չեմ կարողանում ընկալել իմ հետագա քայլերը, այս՝ նախադասություն դարձած անհեթեթ պատմությունից, չեմ կարողանում ընկալել, որ ես ո՛չ շուն եմ, ո՛չ կատու և ո՛չ էլ Հիսուս, ես ձյան հետ իջնող փոշի եմ, որ չի վախենում ոչնչից, որովհետև միայն ոչինչը չունի վախ։ Բայց ես կասկածում եմ, որ Հիսուսը ինձ է ընտրել, որ արթնանա ինձ հետ, նայի դեմքիս, նայի այս դատարկ պատերին, տեսնի, թե ոնց են ներարկում կենդանիների արյունը, իջնի նկուղ՝ էլի բերելու, նրան միայն ես եմ տեսնում՝ մի աչքը հանած, մյուսը պտտվում է ուղեղի շուրջ. կարողանում է պտտել, ոնց մոլորակն է պտտվում, նա սպիտակ շորերով չէ, սև է ամբողջովին, նա ուզում է, որ ես բուժվեմ։ Ամեն օր կենդանի է սպանում ճանապարհներին և ուղարկում բժշկի մոտ։ Մազերն է կտրում ու լացում։

Ձյունը իջնում է. շուրջբոլորս սատկած կենդանիներ են՝ աչքերը բաց, թպրտում են, աղիքները ձգվում են մինչև առաստաղ․ մենք աստվածավախ չենք, բայց ամեն օր արթնանում ենք դատարկված մարմինների մեջ։

Ձյունը արյան տեսքով իջնում է, կարծես օդում թռչունները տրաքեն, իջնում է՝ սատկած մարդկանց վրա ու կենդանիների մարմիններին, մենք չենք վախենում մեռնելուց, մենք ապրում ենք մահացած…

Մենք աստվածավախ չենք:

 

 

 

Ընթերցել նաև