Արձակ Հայ արդի արձակ Հայ արդի գրողներ Պատմվածք

Ադի Ալյեն․ «Քսանմեկ ու կես ձմեռ»․ պատմվածք

 

Լուսաբացն իր առաջին շողերը տարածել էր նեղլիկ միջանցքի հատակին, ուր ստվեր էին գցել երկու կանացի ուրվագծեր: Հիվանդասենյակներից մեկի առջև թղթապանակը ձեռքին կանգնել էր՝ կարճահասակ, երեսի ամբողջ տրամագծով մեկ ցցված այտոսկրերով և աղեղի պես ձգված շուրթերով բուժքույրը:

— Փաստաթղթերն արդեն պատրաստ են: Մինչև կեսօր պալատը պետք է հանձնել:

— Իսկ անձնական իրերը…

— Աղբաման: Նկուղային հարկում:

Երիտասարդ, նրբին դիմագծերով աղջիկը՝ երկու ձեռքով բռնել էր սանիտարական պարագաներով լցված դույլը: Նա միայնակ կանգնել էր միջանցքի ճնշող լռության մեջ, ուր լսելի էր միայն սեփական շնչառության արձագանքը: Անփույթ շարժուձևն ու հայացքի հանդարտությունը մատնում էր իր անփորձ լինելը: Աշխատանքային առաջին շաբաթն անցել էր անդադար մտորումներով այն մասին, թե որքան ժամանակ կպահանջվի իրենից՝ բուժքրոջ անտարբեր հայացքից ունենալու համար: Հիվանդասենյակ մտնելուն պես՝ նա վայր դրեց ձեռքի դույլը՝ դաստակի մաշված մազակալով վարսերը հավաքելու համար: Իր դիմաց բացված դատարկության մեջ տեղակայված էր մահճակալը, որի տակ՝ անկյունում, ծաղկանախշ սանր էր դրված: «Ասացին հիվանդը երիտասարդ տղա էր», — մտածեց նա և ուսերը թափ տալով գցեց տոպրակի մեջ: Փոքրիկ պահարանի դարակներն իրար ամրեցված էին բարալիկ թելերով, որոնք ծառայում էին իբրև կողպեքներ: Նրանցից առաջինում հին ու պատռված տղամարդու հագուստ էր, կրծոտած գրիչ, թաշկինակի մեջ բարուրված ոսկեգույն կոճակներ և մի կնոջ լուսանկար: Մյուսում՝ խնամքով իրար վրա դասավորված հին, դեղնած թղթեր: Ձեռագիրը, թեև ամեն մի թղթում առանձնահատուկ տարբերվում էր նախորդից, բայց կարդալ, այնուամենայնիվ, հաջողվեց…

« ամիս.ամսաթիվ. 1999 թ․

Արդեն երեք ամիս է փորձում եմ հիշել, թե երբվանից եմ այստեղ: Օրացույցս այնքան հին է, որ ամիսները շփոթում են իրենք իրենց անունները: Օրերից ոչ մեկը «երկուշաբթի» լինել չի ուզում:

Այս տան պատերը սպիտակ են, դռները սպիտակ են, մահճակալն ու հագուստս սպիտակ են:

Մեզ բոլորիս այստեղ երևի սպիտակը շատ է սազում: Իմ ամենալուռ հարևանը ամենաշատն է աղմուկ բարձրացնում իր շուրջ: Նա միջանցքի պատերին տարատեսակ շշեր նկարելու սովորություն ունի, որի համար մի քանի օր առաջ ինձ ու իրեն պատժեցին:

Ես միակն եմ, ով նրան թաքուն գրիչ էր տալիս: Ինձնից խլեցին գրիչս, նրանից՝ կրկին լեզուն:

Առանց գրելու ես էլ իր պես համրացել էի, մինչև որ երեկ, իրերս տակնուվրա անելուց հետո, վերարկուիս գրպանում գտա հերթապահ գրիչս:

Տխուր է: Հերթապահ լեզու ոչ մի գրպանում չես գտնի: Ես լսել եմ, որ ժամանակին նա ապրել է ամենասովորական կյանքով՝ աշխարհի պաղ լռության հետ հաշտված: Բայց օրերից մի օր հանդիպել է չքնաղ մի աղմուկի, որը, դժբախտաբար, «սիրում էր ականջներով» ու չէր հավատում ժեստերով խոստումների…

Իսկ պատերին դժվար է սեր նկարել: Այդ օրվանից նա սկսել է իր նկարած շշերից կրկնակի ավել շշեր դատարկել գինետներում ու ոգելիցի հետ կուլ տալ այն բառերը, որ ծնված էին նրա շուրթերից երբեք չհնչելու:

Հիմա նա խոսելու չափ մոռացել է նրան, ում սիրում էր ու հիշում է միայն այն շշի պատկերը, որում մոռացվել է: Այն աղջիկը, տեսնես, հիշու՞մ է նրա մասին ամեն անգամ, երբ իր կողքին լռում են… »։

 

« ամիս. ամսաթիվ 2. 1999 թ

Ես Համար տասն եմ:

Այս տանն անուններով կանչել չեն սիրում՝ «Համար տասնութին գիշերը կես միլիգրամ ավել», «Համար երեքն, այս շաբաթ, առանց տեսակցության»…

Տեսնես լա՞վ նշան է զույգ թիվ լինելը:

Երեկոյան՝ ընթրիքից հետո, բոլորս հավաքվում ենք նախասրահի դեղատան առջև:

Թերևս, այստեղի ամենաձանձրալի ավանդույթը:

Դեղատունը գնացքի լքված վագոնի պես հին է ու գարշահոտ: Նեղ պատուհանի արանքից գլուխը հանած հաստլիկ տիկինը՝ հերթով գոռում է մեր անունները՝ մեր բաժինը վերցնելու համար: Իմ ամենատարեց հարևանուհին կանգնում է շարքի վերջում, որովհետև իր թիվը երբեք չի հիշում: Նա ունի կիսաճմրթված մաշկ ու կիսալուսնաձև ժպիտ: Տիկինը բոլորին պատմում է իր ծննդավայրում աճող չքնաղ անթառամների և նրանցից պատրաստվող անուշ թեյի մասին: Նրա մոտ չի կարելի վատաբանել տերյանական պոեզիան և տալ Հիտլերի անունը: Այսօր դեղատան հերթն ինձնով ավարտվեց: Տիկինը բացակա էր:

Գողացել են նրա ծաղկանախշ սանրը, առանց որի նա սենյակից քայլ անգամ չի անում: Այդ սանրը նրան պատերազմ գնալուց առաջ նվիրել էր փեսացուն, երբ նա դեռ տասնյոթ տարեկան էր: Հիմա նրա տարիքն այդ թվերի ճիշտ հակառակն է, բայց նա դեռ շարունակում է սպասել սիրելիին: Նա ամեն առավոտ սանրում է ճերմակ վարսերն ու ուսերին գցում դեղին շալը: Պատուհանի առջև նստում ու նայում է ճանապարհին՝ իր հայրենի գյուղի դեղնագլուխ, նրբաթերթ անթառամների նման: Ճերմակ տիկնոջը թվում է՝ սիրելին վաղուց վերադարձել է, բայց իրեն չի գտնում:

Ինչ-որ մեկը պարտավոր է նրան ասել, որ այս տուն սև թուղթ երբեք չեն բերում: Ու սպասողներին էլ՝ այսքան ժամանակ դեռ ոչ ոք հետմահու մեդալ չի տվել»։

 

«երեկ. 1999 թ.

 

Գնդապետի աչքերը երկնագույն են:

Գնդապետը երբեք երկնքի կապույտին չի նայում: Նրան թույլ են տալիս իր անբաժան զինվորական համազգեստով մնալ ամբողջ օրը, բացի գիշերներից:

Բայց նա դժգոհ է, որովհետև իր թշնամիները հենց գիշերն են գալիս: Որովհետև, երբ նա նորից ստիպված է լինում կռվել, պատահմամբ նորից կրակում է մարտակից ընկերոջ սրտին: Իսկ երբ լսվում է հեռվից մոտեցող տանկերի ձայնը, գնդապետը փախչում է՝ նորից մոռանալով փակել ընկերոջ աչքերը: Ինձ երբեմն թվում է, որ այնտեղ՝ խրամատների մեջ, մինչև հիմա պառկած է նա, ու իր բաց աչքերը փայլում են գնդապետի կրծքից կախված մեդալների պես: Ուզում է կոպերն իջեցնել ու քնել, բայց չի կարողանում:

Տեսնես երկնքի այդ հատվածով թռչունների երամն անցնու՞մ է: Հանգստի ժամերին գնդապետի հետ միասին հաճախ բակում զբոսնում ենք: Նա ինձ մարտական վարժություններ է սովորեցնում: Ասում է, որ ես լավ զինվոր կլինեի:

Որոշել ենք, որ այստեղից դուրս գալուն պես անպայման երկուսով կամավոր պիտի գրվենք: Ասում է՝ կարոտել է մարտի դաշտը, իսկ ինձ թվում է՝ կիսատ թողած գործ ունի անելու: Քանի օր է մտածում եմ՝ ինչպե՞ս առանց նեղացնելու գնդապետին ասեմ, որ տարիները փոխել են իրեն: Ընկերը տեսնի էլ՝ չի ճանաչի…»։ 

 

«այսօր. 1999 թ.

Ամբողջ գիշեր ձյուն եկավ:

Առավոտյան տաք գուլպաներս փնտրելիս՝ դարակում մորս նկարը գտա: Այ քեզ սկզբունքայնություն: Նույնիսկ այստեղ չի ժպտում:

Նա հաճախ պատմում էր, որ իմ ծնվելու օրը առատ ձյուն է եկել: Մայրս անասելի ատում էր ձմեռը:

Տեսնես մայրերն իրենց երեխաներին տարվա ո՞ր եղանակին են սիրում լույս աշխարհ բերել:

Պատուհանի առջև կանգնել ու նայում եմ՝ բակում, դստեր հետ ձնագնդի խաղացող հարևանուհուս: Նա թավալ է գալիս ձյան սպիտակի մեջ, ափերում հավաքում փաթիլների փնջերն ու շաղ տալիս դստեր ոսկեգույն վարսերի վրա: Հետո հանում է իր ձեռնոցներն ու հագցնում փոքրիկի սառն ու քարացած մատներին:

Նա ժպտում է ու նայում մայրիկին, որովհետև մայրիկն այդպես երջանիկ է, որովհետև միևնույնն է գալու է նախաճաշի ժամը, ու մայրիկը հասկանալու է, որ տիկնիկները չեն սովածանում: Ու տիկնիկների ձեռքերը սառն են միշտ:

Երբ մայրիկը, տակնուվրա անելով ճաշարանի սեղանները, կգոռա, «չի՛ շնչում, չի՛ շնչում նա», ինչպես տարիներ առաջ ծննդատանը՝ ճերմակավորները կբարուրեն նրան բամբակե սավանով:

Բոլորը լուռ կշարունակեն ճաշել, ու օրորոցային երգող մայրիկի ձայնը մի քանի օր չի լռի:

Ես նրա գաղտնի երկրպագուն եմ:

Նա այնքան նման է մորս, երբ երգում է, երբ բարկանում ու շուռ է տալիս ափսեները: Նա էլ ունի հայելանման աչքեր, ուր իմ պատկերը երբեք չի անդրադարձվում:

Մանուկ ժամանակ, երբ շատ լաց լինելուց ամբողջովին թրջվում էի, կախվում էի պարաններից՝ լվացված հագուստի կողքին, ամրակներ դնում մատներիս, որ մինչև մորս վերադառնալը՝ հասցնեի չորանալ:

Վերջին անգամ երևի շատ էի թաց: Չեկավ մայրս…»։

Աղջկա սպիտակ համազգեստի թևքերն ամբողջովին թաց էին: Արցունքները կարդալիս շատ էին խանգարել: Նա նստել էր հատակին ընկած չորս նամակների կողքին: Տպավորություն էր, որ թղթերի փոխարեն իր հետ հենց նրանք են շարքով նստած: Որ ճերմակ տիկինը տոպրակի իրերի միջից գտել է իր սանրն ու ժպտում է՝ անթառամի նուրբ թերթերի քնքշությամբ: Իսկ գնդապետն ընդհակառակը՝ տոպրակն է գցում իր մեդալներն ու ինքն իրեն երդվում կռվի դաշտ չգնալ: Նրա կողքին նստած կինը՝ մի ձեռքով գրկել է ոսկեմազ տիկնիկի գլուխը, մյուսով զննում է դարակի հին լուսանկարը: Իսկ համրն արդեն, բոլորից թաքուն, գրպանն է դրել կրծոտած վերջին գրիչը:

Միայն Համար տասը չկա:

Աղջիկը մի պահ հասկացավ, որ իր դիմաց նստած թվացյալ կերպարներն իրականում հենց այստեղ են՝ անմիջապես կողքի, կամ գուցե հանդիպակաց հիվանդասենյակներում: Մարմնով դող անցավ այն մտքից, որ հենց այս վայրկյանին նրանցից մեկը կարող է ներս մտնել, կամ էլ միջանցքից հանկարծ կլսվի օրորոցային երգող կնոջ ձայնը: Նա զգում էր, որ անկախ իր կամքից, հարազատացել է նրանց հետ, որ հոգու խորքում բոլորին հավասար սիրում է ու մի քիչ էլ հասկանում: Բայց նրանց հանդիպել, միևնույնն է, չէր ցանկանա:

Օրն արդեն մեկ ժամով հեռու էր կեսօրից, իսկ սենյակն ավելի թափթփված էր, քան առավոտյան: Նա հավաքեց մնացած իրերն ու իր ներսում ծնված անբացատրելի ծանրությամբ լցրեց տոպրակի մեջ: Երբ հերթը հասավ նամակներին՝ ներսի ծանրությունը կրկնապատկվեց: Նա խնամքով ծալեց դրանք մի քանի անգամ և թաքցրեց գրպանում: Ու նրանց կողքին դրեց՝ բոլոր իրերից առանձնացրած ծաղկանախշ սանրը:

Թեպետ արդեն վստահ որոշել էր, որ այսօրևեթ ազատման դիմում է գրելու, բայց որոշեց աշխատանքն ամբողջովին ավարտել՝ հատակն ու լուսամուտները մաքրելով: Նրան թվաց, թե պատճառը պարզունակ մարդկային ազնվությունն է, իսկ իրականում ցանկությունը՝ նրա մասին պատմող որևէ նոր հետք գտնելու: Պատերի նկարազարդ ճաքերի մեջ փորձում էր հաղորդագրություն կարդալ, լուսամուտի ապակիներին՝ մատնահետքերից բացի, ինչ-որ նշաններ էր ուզում գտնել, բայց ապարդյուն:

Հիվանդասենյակից դուրս գալով նա կամացուկ ծածկեց դուռն ու շշնջաց. «Մնաս բարով»: Այդ պահին էլ հենց, առաջին անգամ նկատեց՝ դռան վրա, հենց մեջտեղում փակցված թիվը: «Համար տասը» կարդաց նա ու ժպտաց:

Մինչև գլխավոր բժիշկի աշխատասենյակ հասնելը՝ պետք էր անցնել անվերջ թվացող միջանցքով: Քայլերն արագ էին, բայց նա հասցնում էր կարդալ սենյակներին փակցված թվերը՝ ինքն իրեն ենթադրելով, թե հիվանդներից ով, որտեղ պառկած կլիներ: Պատերը հարթ ու մաքուր էին: Երևում է՝ այս ընթացքում համրին իրոք ուրիշ գրիչ տվող չի եղել:

Աստիճանները ճանապարհը տանում էին ուղիղ դեպի նկուղ: Հսկա աղբարկղերից երկուսն էլ կիսով չափ դատարկ էին: Նա տոպրակը նետեց դրանցից առաջինի մեջ ու ինքն իրեն մտածեց. «Ինչու՞ մարդ չի կարող հետը տանել այս աշխարհում իրեն պատկանածը»: Հետո ձեռքը տարավ գրպանն ու ինքն իր հարցի պատասխանը գտավ:

Բժիշկի աշխատասենյակը նման էր մի մեծ հյուրասենյակի: Նա դեռ մեկ շաբաթ առաջ էր այստեղ եղել՝ աշխատանքի ընդունվելիս, բայց սենյակի շքեղությունը հիմա միայն նրան տհաճ ու ճնշող թվաց: Մետաքսե վարագույրների առջև կանգնել էր՝ սպիտակ խալաթը ուսերին գցած բժիշկը: Նա նայում էր պատուհանից դուրս, որտեղից բացվում էր կապուտակ Սևանի բնապատկերն իր ողջ հմայքով: Այս հսկա կառույցի թերևս միակ պատուհանը, որն այդքան գեղեցիկ տեսարան ուներ: Զգալով աղջկա ներկայությունը՝ նա շրջվեց:

— Առաջ անցեք, նստեք:

— Ես ազատման դիմում եմ ուզում լրացնել:

Լռությունը նույնքան կտրուկ էր, որքան վերջին հնչած խոսքերը:

— Տեսնում եմ՝ շատ վճռական եք, բայց Ձեր ընդունման դիմումը դեռ իմ սեղանին է: Ամեն դեպքում, գուցե որևէ պատճա՞ռ ասեք:

— Երբ ինձ գումար էր պետք, ես համաձայն էի ցանկացած աշխատանքի, բայց այս վայրն ինձ անտանելի ճնշում է: Կներեք ինձ: Չէի ուզի անպատասխանատու մարդու տպավորություն թողնել:

— Ամենևին: Այս ընթացքում ավագ քույրերը ձեր աշխատանքից բավականին գոհ են եղել: Համոզելու միտում չունեմ, որոշումը Ձերն է: Գոնե հիմա կնստե՞ք, որ դիմումը լրացնեք:

Համապատասխան ձևաթուղթը գտնելու համար նա սկսեց փորփրել սեղանի թղթապանակները, բայց նրան ավելի շուտ հաջողվեց նկատել աղջկա անհանգիստ մատների շարժումը, քան անհրաժեշտ թուղթը:

Երբ դիմումն արդեն ստորագրված էր, նա ուղղեց քթի ծայրին հասած ակնոցն ու ժպտաց.

— Հիմա, երբ մենք այլևս գործընկերներ չենք, գուցե պատիվ ունենամ, որպես բժիշկ իմանալ ձեր այս վիճակի իրական պատճառը:

Աղջիկը տեղից վեր կեցավ ու գրպանից հանելով ծաղկանախշ սանրը՝ սեղանի անկյունում դրեց:

— Ուղղակի հանձնեք սա անթառամներ սիրող կնոջը: Միայն թե ասեք, որ այն պատահաբար է գտնվել: Ես չեմ ուզում նա իմանա, որ…

— Մեկ րոպե նստե՛ք, հարգելի՛ս: Աստծու սիրուն, ինչ ներս եք մտել, ես ձեզ խնդրում եմ նստել: Ու՞մն է այս սանրը, ի՞նչ կնոջ մասին է խոսքը:

Մի պահ նրան նախանձելի թվաց այստեղի հիվանդներից մեկը լինելը: Հնարավորություն ունենալը մտքին եկածը բժիշկի երեսին շպրտելու, և որ ամենակարևորն է՝ այդ շքեղաշուք կահույքը նրա գլխին շուռ տալու: Իսկ քաղաքավարությունն ստիպում էր հետևել բժիշկի վարած խաղի կանոններին:

— Ձեր հիվադներից մի ծեր կին, ով հագից չի հանում անթառամների պես դեղին շալը, ով դեռ սպասում է իր անիծյալ փեսացուին, որը,  հավանաբար, վաղուց մեռել է՝ կորցրել էր իր սանրը: Հիմա ես գտել եմ ու խնդրում եմ փոխանցել սա իրեն: Եթե ձեզ համար դժվարություն է, ես ինքս կարող եմ…

— Այդպիսի հիվանդ մենք չունենք:

Աղջիկը միանգամից քարացավ ու հուզմունքից ձեռքի ափերով ծածկեց դողացող շուրթերը:

— Ինչպե՞ս թե չունեք: Նա մահացե՞լ է:

— Դուք ուզում եք ինձ կաթվածի՞ հասցնել: Մեզ մոտ չկա այդպիսի հիվանդ և չի էլ եղել: Որտեղի՞ց ձեզ այս սանրը:

— Համար տասը հիվանդասենյակից:

Բժիշկը, որ արդեն բարկությունից կարմրել էր՝ լռեց: Մի կողմ շպրտելով ուսերից կախված խալաթը՝ դարակից հանեց ծխախոտը:

— Դուք այսօր երևի այնտեղ էիք աշխատում, հա՞:

— Անկախ դիմումից՝ այնտեղի մաքրությունն արված է: Կարող եք Ձեր աչքով ստուգել:

— Որտեղի՞ց Դուք գիտեք այդ կնոջ մասին:

— Ես, անկեղծ ասած, պատահմամբ… Մի խոսքով, ես կարդացել եմ հիվանդի անձնական նամակները: Մի քանի տող էր պետք հասկանալու համար, որ այս գարշելի պատերից ներս մտնելիս՝ ամենքդ դռան առջևում հանում եք ձեր խիղճը՝ ցեխոտ կոշիկի պես: Հոգին, ախր, դեղ ծամելով ու ձեռքեր կապելով չեն բուժի: Մինչ դուք այստեղ, ձեր մետաքսե վարագույրների անկյունից հիանում եք ծովի ալիքներով, այնտեղ մարդիկ խորտակվում են իրենց հորինած ծովերի ջրերում: Ես չգիտեմ, թե ով էր իրականում նա, բայց այսօր իր անպետք իրերն աղբանոց նետելիս հասկացա, որ իմ հոգուց մի մասնիկ էլ գցեցի այդ տոպրակի հետ:

Բժիշկի ծխախոտը վաղուց ինքն իրեն ծխվել էր: Մոխիրն էլ ձուլվել էր փափուկ գորգի նախշերի հետ: Նա ազատվեց ձեռքի ծխախոտից՝ ճմռթելով այն մոխրամանի մեջ: Հետո սեղանին դրված սպիտակ թղթապանակներից ընտրեց այն մեկը, որի վրա գրված էր «տասը» թիվը:

— Նրան այստեղ բերեցին, երբ դեռ տասնյոթ տարեկան էր: Հոր մասին տեղեկություններ չկան, իսկ հարբեցող մայրը՝ հինգ տարեկանում թողել էր նրան մանկատան դռների առջև, ցուրտ  ձմռանը, ձյան ու ցեխի մեջ կորած: Իսկ իր կյանքի մնացյալ քսանմեկ ու կես տարիների մասին դուք ինքներդ կարդացել եք, բայց ինչպես ենթադրում եմ՝ այնպես չեք հասկացել:

Եթե աղջկա հետաքրքրասիրությունն ինչ-որ չափով նահանջեց, ապա զայրույթը դեռ իր դիրքերը չէր զիջում:

— Մանկությունից պատմող մեկ-երկու տողից բացի՝ այնտեղ իր մասին ոչինչ գրված չկար:

— Ես Ձեզ, որպես իրեն ինը տարի բուժող բժիշկ եմ ասում: Այն, ինչ կարդացել եք՝ սկզբից մինչև վերջ իր մասին են:

— Այդպես ոնց կլինի,ախր: Ինչեր եք խոսում, բա գնդապետը, բա տիկնիկով կինը…

— Ինքն է, հարգելիս: Բոլորը ինքն է… Նա այստեղ է եկել դիսոցիատիվ խանգարմամբ: Անձի երկատում, ինչպես ասում են: Նրա մարմնում իրենից բացի ապրում էին հորինված չորս տարբեր եսեր, որոնք ժամանակ առ ժամանակ փոխարինում էին միմյանց: Եսերն ունեին տարբեր սեռ, տարիք,տարբեր աշխարհընկալում ու խառնվածք: Նա, մեկ՝ օրերով լռում էր համրի պես, մեկ կոճակներից մեդալներ կախում կրծքից: Լինում էին օրեր, երբ նա մոր կարոտից՝ ինքն իր մեջ կնոջ դերեր էր փնտրում: Իսկ «հերթափոխից» հետո, նա մոռանում էր իր նախորդ եսերը, ստանձնելով նոր եսի դերը: Այդ բոլորին ճանաչելու համար տարիներ պահանջվեցին: Մենք պարբերաբար վերցնում էինք նրա նամակներն ու ամբողջ աշխատակազմով մի քանի ժամ վերլուծում:

Շշերը, որ նա խզբզում էր պատերին՝ միակ հուշերն էին հարբեցող մոր հետ կապված: Մայրն իր կյանքի կարևորագույն կինն էր, որը, սակայն, երբեք իրեն չէր նկատում: Իր սերը չէր «լսվում» մոր աղմկոտ առօրյայի մեջ: Նա հաճախ ընդունում էր մոր հակառակ կերպարի դերը: Կին, ով ի տարբերություն իր մորը՝ սիրում էր ձմեռը, քնքշորեն գրկել երեխային և ժպտալ նրան: Մոռացվածի ու լքվածի զգացումը նրա մոտ այնքան էր սրվում, որ նա ինքն իրեն հաճախ պատկերացնում էր ծերացած մոր դերում, ով անհամբեր սպասում է իրեն:

Նա չէր տարբերակում սիրո տարատեսակ ձևերը: Նա սիրում էր մորը՝ որպես որդի, որպես հին սիրեցյալ, որպես մերժված պատանի: Մանկատանը, նա ինչ-որ խարդախությամբ հաշվառվել էր՝ բանակում ծառայության անցնելու համար: Բայց երբ նրան այստեղ բերեցին, իր այդքան բաղձալի երազանքը փշրվեց: Նրան բացատրել էին,որ նա ի վիճակի չէ մարտական ծառայության անցնելու, որ կարող է ինչ-որ հրաման այնպես չկատարել: Դրա համար էր գնդապետն ամեն գիշեր մոռանում՝ մեռած ընկերոջ աչքերը փակել:

Երբ նա լինում էր հենց իր դերում, ես նրան բոլորից թաքուն բերում էի այս սենյակ ու պատուհանից ցույց տալիս ալիքների կապույտը: Ժամերով նայում էր մինչև մութն ընկնելը: Հետո ասում էր. «Գնամ, բժիշկ: Մթին լողալը դժվար է, կխեղդվեմ»: Աննկատ գլուխը շոյում էի ու աշխատողներից մեկին խնդրում՝ մինչև սենյակ ուղեկցել:

Բժիշկը լռեց, իսկ աղջկա ուսերը երկրաշարժի ժայռերի նման դեռ ցնցվում էին: Այդպես՝ ամբողջ մարմնով, սովորաբար լաց են լինում միայն երեխաներն ու փխրուն կանայք: Նա իր հեկեկոցից դադարի մեկ վայրկյան խնդրեց.

— Իսկ ո՞վ էր նա երեկ գիշեր՝ ինքնասպանության պահին: Բժիշկը քայլեց դեպի պատուհանը՝ լցված աչքերը թաքցնելու համար, և վառեց ծխախոտը, որովհետև դա էլ դադար է տղամարդկանց հեկեկոցի համար:

— Նա էր, հենց նա: Այնպիսին, ինչպիսին կա՝ առանց եսերի, առանց դերերի: Հենց այդ գիշեր իր վերջին նամակն էր գրել: Ես այն առավոտյան վերցրի դեպքի վայրից՝ իրենից մի մասնիկ ինձ մոտ պահելու համար:

Սեղանին դրված էր այն նույն դեղնած թղթերից մեկը, որոնք աղջկա գրպանում էին:

 

« հիմա. 1999 թ.

Եթե մի օր մայրս գա, ձեր պատուհանից ցույց տվեք նրան կապույտ ալիքները: Ասեք նրան, որ ես այնտեղ խեղդվել եմ ամեն գիշեր, բայց ջուրը միևնույնն է այնքան սառը չի եղել, որքան մանկատան դռան առջևի ջրափոսը:

Ծալեք նրա մատներն ու ասեք, որ իր սիրտը տասն անգամ փոքր է բռունցքից:

Իսկ ես երազել եմ այնտեղ տեղավորվել:

Եթե մի օր մայրս գա, ասեք նրան, որ ես քսանմեկ ու կես ձմեռ հեռու եմ, քսանմեկ ու կես երկինք վերև…»։

 

 

 

Ընթերցել նաև